Plateforme de la forêt de Soignes : Les News

OCTOBRE 2009

Table des matières

N'hésitez pas à consulter et à alimenter notre agenda en ligne pour connaître les activités organisées en forêt de Soignes!


Edito


Photo Franck Hidvegi

L’entremêlée du vivant…

La ballade en forêt de Soignes qui vous sera commentée ci-dessous a souligné combien « vie et mort » sont entremêlés et finalement indissociables… Dans la nature, pas de vie sans mort et pas de mort sans vie… Mêlée indispensable au renouvellement, au développement de l’organisme vivant. L’histoire de l’humanité, du monde nous l’illustre à foison… Et si nous apprenions à regarder toutes nos « organisations » (telle la plateforme et d’autres) comme ces organismes vivants tissés inséparablement de passé et d’avenir,  de mouvement et de repos, de visages connus et inconnus, de jaillissements de projets nouveaux et de prise d’autonomie d’autres… Non pas comme une juxtaposition de réalités ou une succession de moments : il fut un temps où nous étions ceci ou cela… mais davantage comme un « tout » constitué à chaque instant et nécessairement par toutes ces dimensions dans leur opposition parfois.  Cela nous permettrait peut-être d’accéder à un nouvel optimisme, celui qui s’inscrit dans la dynamique du vivant et la laisse se déployer en ses dimensions. C’est ce que nous vous souhaitons pour cette année de projets à vivre et à mourir…

retour


Les brèves de la Plateforme

timbre

Mettez de la forêt sur vos lettres!

A partir du 5 octobre 2009, la poste commercialise des timbres - images de la Forêt de Soignes imprimés dans le cadre des 100 ans de l'association "Les Amis de la Forêt de Soignes".

Découvrez les cinq timbres de la série >>>


Soigne ta forêt ! Seconde édition, le 15 novembre 2009…

Une occasion unique pour des groupes de jeunes d'apprivoiser, de découvrir ou redécouvrir la forêt de Soignes...
Les jeunes seront, tour à tour et selon un programme spécialement concocté, invités
- à mettre tous leurs sens en éveil pour découvrir de manière nouvelle les arbres, suivre des animaux au fil de leurs traces, participer à des ateliers créatifs en compagnie de guides « nature » ou d’animateurs expérimentés ;
- à mettre toute leur énergie pour aider à la gestion de la forêt ;
- à nourrir leur curiosité en découvrant la vie, les défis des métiers de la forêt…
et bien d’autres choses encore ! A ne pas rater donc.

Vous êtes animateur d’un groupe de jeunes de 6 à 18 ans, c’est à vous que cette invitation s’adresse. Ne tardez pas à inscrire votre groupe avant le 10 octobre. Jeunes Natuurlijk! vous proposera un menu sur mesure.
Pour plus d'informations >>>

soigne ta forêt

zicht op zonien

Le nouveau "Vue sur Soignes" est sorti!

En région bruxelloise, vous pouvez vous le procurer gratuitement
- en allant chez Bruxelles Environnement, auprès des administrations communales d'Auderghem, d'Uccle, de Watermael-Boitsfort, de Woluwe-Saint-Pierre, de Woluwe-Saint-Lambert
- par la poste en contactant le Service Info-Environnement au 02/775.75.75 ou par mail à info@ibgebim.be.

Les précédents numéros sont à télécharger sur le site >>>


Le site de la plateforme s'embellit de jour en jour. Merci à toutes les personnes qui y postent des photos dont, les derniers arrivés, Luc Germentier (photo ci-contre) et Bram Wellekens.

Pour découvrir toutes ces photos cliquez sur l'onglet "images" du site de la plateforme.

Ouette



Une après-midi de la plateforme morbide? Pas du tout!

La mort fut l’occasion d’une rencontre de la forêt pleine de vie et d’échanges ce dimanche 4 octobre.


Groupe

Pour les après-midi de la plateforme nous essayons de trouver des thèmes qui fassent découvrir la forêt de Soignes autrement. Alors quand Dirk Raes nous a proposé de guider une promenade sur le thème « La Mort fait la Vie », nous avons tout de suite dit oui !
Traiter de la manière dont les animaux morts se décomposent semble peu ragoutant pourtant quand Dirk Raes et Yves Braet la racontent, l’attention des 27 participants à l’après-midi de la plateforme de la forêt de Soignes est totale. 

Cette promenade s’inscrit dans le cadre du projet « La Mort fait la Vie » qui comprend un volet de recherche et un volet de sensibilisation du « grand public ».

La recherche « La Mort fait la Vie » intéresse tant les forestiers, la décomposition des cadavres et son impact sur l’écosystème local étant encore peu connus, que les entomologistes (personnes qui étudient les insectes) de l'Institut national de criminalistique et de criminologie qui souhaitent développer leur connaissances sur le cycle de reproduction de certaines mouches. Cette connaissance leur est utile pour déterminer le moment de la mort de personnes décédées dans les 4 mois.

Cette recherche permet de définir précisément, photo à l’appui, la succession d’animaux qui viennent faire bombance sur les carcasses : les mouches toujours les plus rapides ; les renards, les sangliers, les buses qui ne manquent pas de se tailler un bifteck s’ils passent dans le coin ; et pleins d’autres insectes et araignées dont certains restent encore à identifier.


"La Mort fait la Vie" offre également l’opportunité au gestionnaire de la forêt de recenser précisément tous les accidents de la route qui impliquent des animaux de la forêt. Ce qui permettra ensuite aux gestionnaires de dessiner la carte des points noirs et définir où il y aurait lieu de proposer des aménagements pour protéger la faune dans ses déplacements.

Après quelques explications au musée de la forêt à Groenendael, nous sommes partis découvrir la décomposition d’un chevreuil et d’un renard. Ceux-ci avaient été déposés par Dirk dans un endroit situé à proximité du musée de la forêt dans le but de familiariser le public avec cette phase du cycle de la vie.
Les trois zones de recherche en forêt ne sont quant à elles pas accessibles au public pour des raisons évidentes.

L’après-midi s’est achevée avec un verre, occasion de mieux se connaître et d'encore échanger des connaissances.
Rendez-vous au printemps 2010 pour la prochaine édition!

> Pour en savoir plus sur cette recherche visitez la page concernant ce projet sur notre site internet.
> Le projet « La Mort fait la Vie » accueille volontiers de nouveaux partenaires. Si vous souhaitez mettre vos connaissances au profit de ce travail afin de pouvoir étudier d’autres aspects ou espèces impliquées dans la décomposition, contactez Dirk Raes.


Quand les Zoziaux chantent...

Sur la petite centaine d’espèces d’oiseaux présents à Bruxelles, un grand nombre s’observe en forêt de Soignes. Le poumon vert de la capitale offre une panoplie d’habitats où ils s’égosillent à tue-tête… A vos jumelles !

Il faut être motivé pour enfiler ses jumelles et ses bottines, singulièrement un dimanche matin à l’heure où la plupart d’entre-nous préfèrent s’attarder, pantoufles aux pieds, devant un café et des croissants chauds… Mais Mario Ninanne, ornithologue et président de la Commission Ornithologique de Watermael-Boitsfort (COWB), est tout à la fois motivé et inépuisable quand il s’agit de guider le public ! Et comme tous les premiers dimanches du mois, notre cicérone emmène une foule d’amateurs à la découverte de l’avifaune aux abords de la forêt de Soignes…

9h30, le rendez-vous est fixé devant l’étang de Boitsfort. Une quinzaine de personnes sont rassemblées autour de notre guide qui ne tarit pas en explications sur les oiseaux d’eau qui fréquentent le plan d’eau, l’un des plus intéressants de la capitale pour les oiseaux. Grand cormoran, grèbes huppé et castagneux, foulque macroule, fuligule morillon… barbotent sur l’eau à la recherche qui de poissons, qui de minuscules insectes ou de végétation lacustre. « Ici comme sur les étangs du Rouge-Cloître, nous pouvons également observer le martin-pêcheur qui survole les étangs mais niche probablement quelque part en forêt de Soignes où nous allons nous rendre à présent, enchaine Mario »

mario

Changement de décor avec les longs fûts rectilignes de la hêtraie cathédrale où un concert attend les ornithologues en herbe qui ne savent plus où pointer leurs oreilles : troglodyte, fauvette à tête noire, mésanges de toutes sortes, rouge-gorge, pigeon colombin, grimpereau des jardins et même l’impressionnant pic noir s’y sont donné rendez-vous en se faisant concurrence… En moins de 5 minutes d’écoute attentive, une vingtaine d’espèces différentes sont recensées !

Une avifaune diversifiée

La forêt est riche en sonorités dès la fin de l’hiver, reflet d’une avifaune variée mais pas toujours facile à observer. Et notre guide a beau avoir des yeux de faucons, en forêt ils ne suffisent pas toujours à « dénicher » les volatiles dans les frondaisons des arbres … « La connaissance des chants est essentielle pour recenser les oiseaux et réaliser les inventaires printaniers mais il faut aussi s’intéresser à leurs cris que l’on peut entendre à toutes les saisons », explique Mario, toujours aux aguets d’une observation. Et comme pour appuyer ses propos, un pinson des arbres au plumage éclatant à peine visible aux jumelles passe rapidement au-dessus du groupe en criant…
Tous les étages de la forêt sont occupés : troglodyte et accenteur dans les tas de bois et les ronciers au niveau du sol ; merles et grives dans les branchages des arbres de taille moyenne ; mésanges, pics, sitelle torchepot et chouette hulotte dans les cavités; gros-bec casse-noyaux, buse, bondrée et faucons dans la canopée. Et plus les habitats sont composés d’arbres d’âge et d’espèces différentes, plus grande est la diversité en espèces : roitelets, mésange noire, mésange huppée dans les conifères ; tarin dans les aulnaies marécageuses, pouillot fitis dans les zones plus ouvertes… et plus récemment le pic mar, un nouveau venu qui a colonisé les vieilles chênaies.

Des hauts et des bas…

Mais cette avifaune a subit d’importantes fluctuations au cours des 20 dernières années et si certaines espèces se portent bien, d’autres ont malheureusement quitté la scène ornithologique… « Le pouillot siffleur était probablement l’oiseau qui représentait le mieux la forêt de Soignes par le passé, développe Mario, mais il a subitement disparu à la fin des années quatre-vingt, sans que l’on n’en connaisse vraiment les causes et sans que son habitat n’ait en apparence été modifié… ». Le récent Atlas des oiseaux nicheurs de Bruxelles (°) confirme ce déclin : il ne subsiste plus actuellement que 2 couples sur les 100 à 170 cantons recensés durant la période 1989-1991.

Parmi les causes possibles de raréfaction de cet oiseau nichant au sol, les scientifiques mettent en avant la fréquentation des promeneurs, la divagation des chiens, l’augmentation des prédateurs (renard, corneille… et à présent aussi sanglier)... D’autres oiseaux insectivores ont subi le même sort comme le pipit des arbres, le rouge-queue à front blanc et le coucou gris, de sorte qu’on peut se demander si la composition qualitative et quantitative en insectes nourriciers ne se serait pas modifiée ces dernières années. La question reste posée…

Les oiseaux sont une source inépuisable d’émerveillement et toutes les saisons sont favorables pour les observer. Enfilons nos bottines et nos jumelles… et partons à leur découverte. Bonnes observations !


> Infos : Commission Ornithologique de Watermael-Boitsfort  - www.cowb.beinfo@cowb.be – 02/672 88 03.
> Vous trouvez toutes les promenades organisées par la COWB dans l'agenda de la plateforme.
> Pour continuer : (°) Weiserbs, A. & Jacob J.-P. (2007). Oiseaux nicheurs de Bruxelles 2000-2004 : répartition, effectifs, évolution. Aves, Liège, 292 pages.

Texte : Franck HIDVEGI
Photo : Jules Fouarge

Une publication de la Plateforme de la Forêt de Soignes | www.soignes-zonien.net | Se désinscrire>>
Platform Zoniënwoud : News

OKTOBER 2009

Inhoudstafel

Neem zeker een kijkje in onze agenda en stuur ook uw data door, zodat u en de andere gebruikers op de hoogte zijn van de activiteiten in het Zoniënwoud!


Voorwoord


Foto Franck Hidvegi

Leven en dood

De hieronder beschreven wandeling in het Zoniënwoud laat zien hoe zeer 'leven en dood' met elkaar verbonden zijn. De een bestaat niet zonder de ander … In de natuur is er geen leven zonder dood en geen dood zonder leven … Die onderlinge verbondenheid is onmisbaar voor de vernieuwing, voor de ontwikkeling van levende wezens. Dat laat de geschiedenis van de mens, van de wereld ons in overvloed zien. Stel dat we ook onze 'organisaties' (zoals het platform) bekijken als levende wezens, ondeelbaar samengesteld uit verleden en toekomst, beweging en rust, bekende en onbekende gezichten, het ontkiemen van nieuwe projecten en het zelfstandig voortbestaan van bestaande projecten … Niet als dingen die naast elkaar staan of een opeenvolging van momenten: er was een tijd dat we dit of dat waren … Maar eerder als een 'geheel', dat op elk moment en noodzakelijk uit alle aspecten bestaat, ook al zijn die soms tegengesteld. Zo bereiken we misschien een nieuw optimisme, dat een levendige dynamiek uitstraalt en dat in alle aspecten naar buiten laat komen. Dat wensen wij u voor dit jaar vol projecten 'op leven of dood' …


Kort nieuws van het Platform

timbre

Kleef het bos op uw brieven!

Op 5 oktober 2009 lanceerde de Post vijf postzegels met een foto van het Zoniënwoud, ter ere van het 100-jarige bestaan van de vereniging 'De Vrienden van het Zoniënwoud'.

Bekijk de postzegels >>>


Houd je woudje! Tweede editie, 15 november 2009…

Een unieke gelegenheid voor jongerengroepen om het Zoniënwoud beter te leren kennen of opnieuw te ontdekken …
Er werd een speciaal programma opgezet waarin de jongeren om de beurt de kans krijgen om
- met al hun zintuigen op een nieuwe manier bomen te ontdekken, sporen van dieren te volgen, deel te nemen aan een creatieve workshop onder leiding van natuurgidsen of ervaren begeleiders ;
- met al hun energie bij te dragen aan het beheer van het bos ;
- met al hun nieuwsgierigheid meer te weten te komen over het werken in het bos …
en nog veel meer, dus mis het niet !

Ben je leider van een groep jongeren van 6 tot 18 jaar, dan is deze uitnodiging voor jou. Schrijf je groep in voor 10 oktober en Jeunes Natuurlijk! maakt voor jou een menu op maat.
Meer informatie >>>

soigne ta forêt

zicht op zonien

De nieuwe 'Zicht op Zoniën' is uit!

In het Brussels Gewest gratis verkrijgbaar bij :
- Leefmilieu Brussel en in het gemeentehuis van Oudergem, Ukkel, Watermaal-Bosvoorde, Sint-Pieters-Woluwe en Sint-Lambrechts-Woluwe
- de dienst Info-Leefmilieu op 02/775.75.75 of info@ibgebim.be

De vorige nummers kunt u downloaden op de website >>>


De website van het platform wordt elke dag mooier. Hartelijk dank aan iedereen die zijn foto's erop zet. De laatste inzendingen waren van Luc Germentier (foto hiernaast) en Bram Wellekens.

Wilt u alle foto's bekijken ? Klik dan op Beelden in het linkermenu van de website van het Platform.

Ouette



Een morbide middag van het Platform? Integendeel!

De dood stond centraal tijdens een levendige en geanimeerde bijeenkomst in het bos op zondag 4 oktober.


Groupe

Voor de namiddagen van het platform proberen we altijd thema's te vinden die het bos op een andere manier voorstellen. Dus toen Dirk Raes aanbood om een wandeling te organiseren rond het thema 'Dood doet leven', waren we daar meteen voor te vinden.
Het ontbindingsproces van dode dieren lijkt weinig appetijtelijk, maar toen Dirk Raes en Yves Braet erover vertelden, waren de 27 deelnemers aan de namiddag van het Platform van het Zoniënwoud een en al oor.

Deze wandeling kadert in het project 'Dood doet leven', dat bestaat uit een gedeelte onderzoek en een gedeelte publieksvoorlichting.


Het onderzoek 'Dood doet leven' is interessant voor bosbeheerders, omdat er nog weinig bekend is over de ontbinding van kadavers en de impact daarvan op het lokale ecosysteem. Ook de entomologen (onderzoekers van insecten) van het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie zijn erin geïnteresseerd, omdat zij meer willen weten over de voortplantingscyclus van bepaalde vliegen. Met die kennis kunnen ze het moment van overlijden bepalen bij mensen die 4 maanden dood zijn.

Door dit onderzoek kunnen ze precies bepalen, aan de hand van foto's, welke dieren komen smullen van de karkassen : vliegen zijn er altijd het snelste bij ; daarna komen de vossen, zwijnen en buizerds die zo'n lekker hapje niet aan hun neus voorbij laten gaan ; en veel andere insecten en spinnen die nog moeten worden geïdentificeerd.


Het project 'Dood doet leven' biedt ook de kans om precies te meten hoeveel dieren omkomen bij verkeersongevallen in het bos. Op grond daarvan kunnen de bosbeheerders een kaart opstellen van de 'zwarte' punten en nagaan waar voorzieningen nodig zijn om de fauna te beschermen tegen het verkeer.

Na een korte uitleg in het bosmuseum in Groenendaal gingen we de ontbinding van een hert en een vos bekijken. Dirk had deze kadavers dichtbij het museum neergelegd om het publiek vertrouwd te maken met deze fase uit de levenscyclus. De drie onderzoeksgebieden in het bos zijn niet toegankelijk voor het publiek om voor de hand liggende redenen.

De namiddag werd afgesloten met een drankje, waarbij de deelnemers elkaar beter konden leren kennen en verder konden praten over wat ze hadden gezien.
In de lente van 2010 vindt de volgende editie plaats. Iedereen welkom !


> Meer informatie over het onderzoek vindt u op de pagina over dit project op onze website.
> Het project 'Dood doet leven' staat open voor de medewerking van nieuwe partners. Wilt u uw kennis bijdragen tot dit werk en andere aspecten of soorten die betrokken zijn bij de ontbinding bestuderen, neem dan contact op met Dirk Raes.


Als de vogeltjes zingen ...

Er leven in Brussel een klein honderdtal vogelsoorten, waarvan een groot aantal in het Zoniënwoud. De groene long van de hoofdstad biedt een grote verscheidenheid aan habitats, waar ze uit volle borst hun lied ten gehore geven … Waar is onze verrekijker ?

Je moet gemotiveerd zijn om er op zondagochtend op uit te trekken, met je laarzen aan en gewapend met je verrekijker. Vooral op een tijd dat de meeste mensen heerlijk onderuit zakken met hun pantoffels aan en een kop koffie en croissants bij de hand … Maar Mario Ninanne, ornitholoog en voorzitter van de Ornithologische Commissie van Watermaal-Bosvoorde is gemotiveerd én onvermoeibaar als hij groepen rondleidt. En net zoals elke eerste zondag van de maand neemt onze gids een groep geïnteresseerden mee op ontdekkingstocht van de avifauna langs de rand van het Zoniënwoud …

9.30 uur, we hebben afgesproken voor de vijver van Bosvoorde. Zo'n vijftien mensen verzamelen zich rond onze gids, die honderduit vertelt over de watervogels op deze plas, een van de interessantste in het gewest voor vogels.
Aalscholvers, futen, dodaarzen, meerkoeten en kuifeenden dobberen op het water, op zoek naar vissen, minuscule insecten of waterplanten. 'Hier en op de vijvers van het Rood Klooster vinden we ook de ijsvogel, die over de vijvers vliegt, maar waarschijnlijk broedt in een deel van het Zoniënwoud waar we nu naartoe gaan,' vertelt Mario.

mario

Een verandering van decor, met de lange rechte rijen van de beukenkathedraal, waar een meerstemmig concert wacht op de ornithologen in spe, die niet meer weten waar ze naar moeten luisteren : winterkoninkjes, zwartkoppen, allerlei mezen, roodborstjes, holenduiven, boomkruipers en zelfs de indrukwekkende zwarte specht zijn allemaal op het appel en proberen elkaar de loef af te steken met hun mooiste gezang. Na amper vijf minuten aandachtig luisteren, herkennen we al zo'n twintig verschillende soorten !

Gevarieerde avifauna

Het bos is rijk aan geluiden vanaf het einde van de winter en heeft een gevarieerde avifauna, maar die is niet altijd gemakkelijk te observeren. En onze gids heeft misschien wel adelaarsogen, maar in het bos is dat niet altijd voldoende om de vogels te ontdekken in het gebladerte van de bomen. 'Je moet de zang herkennen om de vogels te kunnen identificeren en een inventaris van de geluiden in het voorjaar op te stellen, maar je moet ook de geluiden uit de andere seizoenen kennen,' vertelt Mario, die altijd op de uitkijk staat voor een observatie. En om zijn woorden te ondersteunen, scheert een vink met een prachtig vederdos, nauwelijks zichtbaar met een verrekijker, rakelings over de groep met een luide kreet …
Alle verdiepingen van het bos zijn bewoond : winterkoninkjes en heggenmussen in houtstapels en struiken op de grond ; merels en lijsters in takken van middelgrote bomen ; mezen, spechten, boomklevers en bosuilen in holtes ; appelvinken, buizerds, wespendieven en torenvalken in de hoogste regionen. Hoe meer bomen van verschillende leeftijden en soorten een habitat heeft, hoe groter de diversiteit van vogelsoorten die er leven : goudhaantjes, zwartmezen en kuifmezen in de naaldbomen ; sijzen in moerasbosjes ; fitissen in de open gebieden … en onlangs de zwarte specht, een nieuwkomer die huist in de oude eikenbomen.

Hoog en laag…

Maar deze avifauna heeft de afgelopen 20 jaar belangrijke wijzigingen ondergaan. Sommige soorten doen het goed, maar andere zijn helaas niet meer terug te vinden … 'De fluiter was waarschijnlijk de vogel die het Zoniënwoud het beste vertegenwoordigde in het verleden,' vertelt Mario, 'maar hij is opeens verdwenen aan het einde van de jaren tachtig, zonder dat we echt weten waarom en zonder dat zijn habitat veranderd leek.' De laatste atlas van broedvogels in Brussel (°) bevestigt die achteruitgang : er werden nog slechts 2 koppels geregistreerd in de 100 tot 170 kantons die in de periode 1989-1991 werden onderzocht.

Enkele mogelijke oorzaken voor het zeldzaam worden van deze bodembroedvogel zijn volgens wetenschappers : wandelaars, loslopende honden en een toenemend aantal roofdieren (vossen, kraaien en tegenwoordig ook everzwijnen). Andere insectenetende vogels was hetzelfde lot beschoren, zoals de boompieper, de gekraagde roodstaart en de koekoek. Men kan zich afvragen of de kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling van voedende insecten de afgelopen jaren niet veranderd is. Die vraag is nog niet beantwoord …
Vogels zijn een onuitputtelijke bron van verwondering en u kunt ze in alle seizoenen observeren. Dus trek uw laarzen aan, neem uw verrekijker mee … en ga op ontdekkingstocht. Veel observatiegenot !

> Info: Commission Ornithologique de Watermael-Boitsfort - www.cowb.be - info@cowb.be - 02/672 88 03.
> U vindt de wandelingen van de COWB in de agenda van het platform.
> Mee weten : (°) Weiserbs, A. & Jacob J.-P. (2007). Oiseaux nicheurs de Bruxelles 2000-2004 : répartition, effectifs, évolution. Aves, Liège, 292 pages.
Tekst : Franck HIDVEGI
Foto's : Jules Fouarge

Een publicatie van het platform Zoniënwoud | www.soignes-zonien.net | Uitschrijven>>
Nederlandse tekst